Өзбекстан мен Тәжікстан азаматтарынан айырмашылығы, Қазақстан азаматтарына Ресейде курьер болып жұмыс істеу үшін патент рәсімдеудің қажеті жоқ. Қазақстан — Еуразиялық экономикалық одақтың (ЕАЭО) мүшесі, ал бұл мүлдем басқа, әлдеқайда қарапайым құқықтық мәртебе. Бұл бетте оның іс жүзінде нені білдіретінін және жергілікті жерде сұрақ туындаса не істеу керегін түсіндіреміз.
Ақпарат анықтамалық сипатта және заңгерлік кеңес болып табылмайды. Құқық қолдану практикасы заң мәтінінен өзгеше болуы мүмкін — толығырақ төменде.
Қазақстан — 2015 жылы жұмысын бастаған Еуразиялық экономикалық одақтың негізін қалаушы елдердің бірі. 29.05.2014 жылғы ЕАЭО туралы шарттың 97-бабына сәйкес, одаққа мүше мемлекеттердің азаматтары (Қазақстан, Қырғызстан, Беларусь, Армения) Ресей Федерациясы азаматтарымен тең дәрежеде, патентсіз және жеке жұмысқа рұқсатсыз Ресейде жұмыс істеуге құқылы. Жұмысқа орналасу Ресей азаматтарындағыдай кәдімгі еңбек шартымен рәсімделеді.
Ресейге кірген сәттен бастап алғашқы 30 тәулікте көші-қон есебіне тұру міндетті емес. 30 тәулік өткен соң есепке тұру міндетті болады — мұны қабылдаушы тарап (жұмыс беруші, тұрғын үй иесі немесе хостел) ІІМ арқылы жүзеге асырады.
Ресейдің бірқатар өңірлерінде — Санкт-Петербургте, Ханты-Манси автономиялық округінде (Юграда), Приморье өлкесінде, Краснодар өлкесінде, Ростов облысында — шетелдіктерге курьер болып жұмыс істеуге тыйым салынған. Мұндай жаңалықтар ТМД елдерінен келген мигранттардың бәрін алаңдатады. Бірақ бір маңызды жайт бар.
Бұл тыйымдардың құқықтық негізі — «Ресей Федерациясындағы шетел азаматтарының құқықтық жағдайы туралы» № 115-ФЗ заңының 18.1-бабы. Бұл бап өңірлерге дәл патент иелері үшін қызмет түрлерін шектеуге құқық береді. Патент жүйесі ЕАЭО-ға кірмейтін «визасыз» елдердің (Өзбекстан, Тәжікстан және басқалары) азаматтарына қатысты — өңірлік тыйымдар дәл соларға бағытталған.
Өңірлік жарлықтардың мәтіні (мысалы, Санкт-Петербург губернаторының № 89-пг Жарлығы) дәл патентпен жұмыс істеуді шектейді. ЕАЭО азаматтарында патент жоқ және болуы да мүмкін емес, сондықтан мұндай жарлықтар оларға қолданылмайды. Демек, Қазақстан азаматы жоғарыда аталған бес өңірді қоса алғанда, Ресейдің кез келген өңірінде курьер болып заңды түрде жұмыс істей алады.
Заң мен оны қолдану тәжірибесінің арасында алшақтық бар. ЕАЭО азаматтарының құқығын жергілікті полиция қызметкерлерінің бәрі біле бермейді. Құжатталған бір жағдай бар (Азаттық, 2023 жыл): Мәскеудегі «Выхино» метросының жанында Қырғызстан азаматын (Қырғызстан да ЕАЭО-ға мүше) жарамды еңбек шарты бола тұра, ешбір ресми негізсіз ұстап, депортацияламақ болған. Бұл сол қауіптің нақты мысалы: құқықтық тетік Қазақстанды қоса алғанда, барлық ЕАЭО азаматтары үшін бірдей, сондықтан қызметкерлер бұл құқықты білмегендіктен ұстап алуы мүмкін, бірақ мұндай ұстау заңсыз.
Еңбек шартының түпнұсқасын немесе көшірмесін және төлқұжатты әрдайым өзіңізбен бірге алып жүріңіз. Шарт — патентсіз жұмыс істеудің заңды негізі бар екенінің тікелей дәлелі. Егер жергілікті жерде түсінбеушілік туындаса, еңбек шарты мен ЕАЭО азаматтығына сабырмен сілтеме жасаңыз.
ЕАЭО азаматымен еңбек шартын жасасқан кезде жұмыс беруші 3 жұмыс күні ішінде ІІМ-ге хабарлауға міндетті. Бұл жұмыс берушінің міндеті, мигранттың емес — ол сіздің жұмыс істеу құқығыңызға еш әсер етпейді және сізден қосымша әрекет талап етпейді. Егер қызмет немесе компания шартты рәсімдеуді кешіктірсе, бұл өз құқығыңызға күмәндануға негіз емес — олардан шарттың жай-күйін сұрап біліңіз.
Жоқ. Қазақстан — ЕАЭО мүшесі, сондықтан ЕАЭО азаматтарына Ресейдің ешбір өңірінде патент талап етілмейді. Кәдімгі еңбек шартымен рәсімделесіз.
Жоқ, олай емес. Бұл өңірлердегі тыйымдар патент иелеріне арналған (115-ФЗ заңының 18.1-бабы) және Қазақстанды қоса алғанда, ЕАЭО елдерінің азаматтарына қолданылмайды — бұл өңірлік жарлықтардың мәтінінен анық көрінеді.
Алғашқы 30 тәулікте — жоқ, есепке тұру міндетті емес. 30 тәуліктен кейін есепке тұру міндетті болады, әдетте мұны қабылдаушы тарап жүзеге асырады.
Еңбек шарты мен төлқұжатты сабырмен көрсетіңіз — олар ЕАЭО азаматының патентсіз жұмыс істеуге заңды негізі барын растайды. Тексеру бола қалса деп, ауысымға шыққанда құжаттарды өзіңізбен бірге алып жүріңіз.
